Korte geschiedenis

Al van oudsher maakt een (kleine) boomgaard deel uit van het boerenbedrijf. De fruitweide, meestal vlakbij de boerderij gelegen, wordt gebruikt als graasplaats voor het vee. Daarnaast is het fruit voor de boerenfamilie een welkome aanvulling op het dagelijkse menu. Een mix van soorten en variëteiten in de boomgaarden, van vroege kersen tot late appels, zorgen van eind mei tot november voor vers fruit.

Het is pas op het einde van de 19de eeuw, na het uitbreken van een graancrisis en dankzij aanmoediging door de overheid, dat de commerciële fruitteelt op gang komt. Veel boeren schakelen om van akkerteelt naar veeteelt, in combinatie met fruitproductie. Rondom de dorpskernen ontstaan zo de karakteristieke gordels van hoogstamboomgaarden en Haspengouw groeit   uit tot een echte fruitstreek.

Rond 1930 bereikt het aantal hoogstamboomgaarden zijn hoogtepunt en bedekken ze ongeveer een kwart van het Haspengouwse landschap. In deze weideboomgaarden gaan fruit- en veeteelt nog altijd hand in hand, maar de fruitproductie gebeurt ondertussen veel professioneler: in de boomgaard worden nog maar een beperkt aantal soorten en rassen geplant die voor een hoge opbrengst zorgen en geschikt zijn voor de markt. De bomen worden ook nauw opgevolgd en gesnoeid om zoveel mogelijk fruit te produceren.

De fruitteelt zoekt naar technieken om de opbrengst te vergroten en de pluk, die heel arbeidsintensief en gevaarlijk is, te vergemakkelijken. Zo ontstaat de laagstamfruitteelt: fruitbomen die van bij de grond vertakken. Deze nieuwe teelt zorgt voor een snellere en grotere opbrengst en is bovendien makkelijker te onderhouden en te plukken. Vanaf 1930 worden de hoogstamboomgaarden dan ook stilaan vervangen door de nieuwe laagstamboomgaarden.

Vanaf 1970, wanneer weer een landbouwcrisis toeslaat en Europa premies geeft om hoogstamboomgaarden te rooien, daalt het aantal hoogstamboomgaarden spectaculair. Dit betekent een hele verandering voor het Haspengouwse landschap. Door de landbouwintensivering, maar ook door de toenemende verstedelijking, blijft het aantal hoogstamboomgaarden verder dalen en de overblijvende boomgaarden worden vaak verwaarloosd. Vandaag blijft er naar schatting nog minder dan 10% over van de hoogstamboomgaarden die 100 jaar geleden zo dominant waren in het Haspengouwse landschap.

Verandering van de hoogstamboomgaard: links: 1970, rechts: nu 1970                                                                            Nu  

Wil je meer weten over de geschiedenis van de fruitteelt? Kijk dan op onderstaande links.

Inventaris Onroerend Erfgoed

Centrum voor Agrarische Geschiedenis